۱۳۹۷ آذر ۱, پنجشنبه

سرودهای گیلکی - گیل آوایی

رانای
رانای تو گی گب نزنای رانای
دردا بیدینو دم نزن رانای
رانای دانی من آتشم رانای
از می مرام دس نکشم رانای
رانای مرا بردان درید رانای
شکنجه جیر کوشتان درید رانای
رانای ویریز رانای
دره سر نینیش رانای
خانه نینیش رانای
آی ویریز پاکون تی چومانای رانای
نامرد دینه تی اشکانای رانای
زاکان یاد گیریدی تی کارانای رانای
رانای ویریز رانای
دره سر نینیش رانای
خانه نینیش رانای
*رانا = رعنا
رانای = رعنای
ماسوله شورم بیگیفته
ماسوله شورم بیگیفته،
غم بیگیفته،
ماکلوانه سورخه گول بامو در،
شر شره وارشه کوهانه سر
انقده وا کار بوکونیم
بار بوکونیم،
صد تا درده امی جان بداریم،
هرچی کی دو ویم درمان نداریم
وای هر چی کی دو ویم درمان نداریم
او گرما گرمه بهار بو
فصله کار بو
سورخه جی سه تا زاکا بیگفته
پئره ماره دیلا غم بیگیفته
وای پئره ماره دیلا غم بیگیفته
مردومه دیلام پورا بو
غم جیما بو
مردومه  غما وا ول بیگیره
مرمر کاخانا آتش بیگیره
وای مرمر کاخانا آتش بیگیره
  

شو

از م. راما
شو شو شو
شوی استبداد آخر گوذرنه
وای
آخر گوذرنه
خو خو خو
خوی بیچارگان ایروز پرینه
وای
ایروز پرینه
ایشو بوشوم روخونه
ستاره ما دوخونده
بوته ایشو نمونه
بوته ایشو نمونه
....

رهایی امی دس نها تو چی گی = رهایی در دستان ماست تو چه می گویی

گیل آوایی
نیدین می خندیانا گریه دارم گریه دارم
جه دسته آ زمانه گریه دارم گریه دارم
می دیلئ واهیله رایی ندارم گریه دارم
سیا ابرانه دس وا خون به وارم گریه دارم...گریه دارم...گریه دارم

چره تو تنها، من مره تنهایم یارای
بئ یه مئ امرا تو، تئ مرا آیم یارای
اگه تنها بیبیم
همه تان زارا بیم
شب سیا
گاب سیا
هرتا سگ هارا به
زندگی زارا به
گیله مرد
گیله زن
غورصه خوردن نیبه
اشکو ماتم نیبه
همه تانی واسی یارا بیم
ایدیلو ایصدا را دیبیم
دس فارس نا رهایی ویریز
تو می امرا نیبی
من تی امرا نبم
ایشکفیم
واشکفیم
خارا بیم(خوار)
را دکف
جنگلان سرپنایه
آمی جا جیگایه
نشا غورصه خوردن دمردن
نشا دوشمنه دس جوخوفتن
ویری
دس فارس نا رهایی
بنه دیمه رسمه جودایی
چقد گورشا بیم!؟
چقد فورشا بیم!؟
چقد سرفوکویانا خوردن!؟
نوخور لوفته ناکسانا
ده وسته دمردن
ده وسته گولی پوستا گیفتن جوخوفتن
ده وسته
ده وسته
ده وسته ویری
رهایی آمی دس ناها تو چی گی!؟
.
گیله مرده بوگو بیشتاو اونه داره مرا
گیل آوایی 
کوله دارای.....کوله دارای.....کوله دارای....کوله دارای
هاچینه گردمه باغو بیجارای.....کوله دارای
نامو وارش کرا خوشکه بیجارای.....کوله دارای
ترا موران بزا ما بیجار کارای.........کوله دارای
آگه وارش نایه دیل بی قرارای........کوله دارای
هاتو خوردان درم غورصه بیجارای....
کوله دارای
کوله دارای
کوله دارای
بوگو خورشیدا وسته ده نتابان
مئ بیجاره گیلا آنقد نترکان
بوگو دیل آتشا خونه جه ابران
بوگو ابرانا تو واراش به واران
کرا سوختان دره مئ توم بیجاران
هاچینه آتشه می دیلو می جان
چوتو وا من فادم می قولو قرضا
نیهینه هیشکی ده می خاشه ورزا
چی بگم گوشنه یه می مورغو کیشکا
بمردم تا بیدم می زاکه اشکا
ده هاچین آتشم آخ کوله دارای کوله دارای
ترا موران بزا ما بیجارکارای
کوله دارای
کوله دارای
کوله دارای

۱۳۹۷ آبان ۲۲, سه‌شنبه

چند چاردانۀ گیلکی با برگردان فارسی - گیل آوایی

0
می یادا چوو زنم غوربت دواره
اگه دن واره چوم ارسو بواره
آویرا بو، ببه "هی لوی" می آواز
پیاده دیلو چوم ارسو سواره!
فارسی
یادم را می کاوم غربت بگذرد
اگر نگذرد، چشم اشک ببارد
گم شده، " هی لوی" آوازم شود
دل پیاده وُ چشم اشکسوار(سوارِ اشک) شود.

1
می دی-لا ایشکنن تانی؟، نتانی!
می ارسُو بی تو دئن تانی؟، نتانی!
هاچین لوچان زنی، گیسُو دیهی باد!
تی ماچی مالا چئن تانی؟، نتانی
!
فارسی
دلم را شکستن می توانی!؟ نمی توانی!
اشکِ بی تو ام را دیدن می توانی!؟ نمی توانی!
بیهوده با نگاهِ بیگانه وار، گیسو  باد می دهی،
جای بوسه ات را چیدن می توانی؟ نمی توانی!


2

نوا اورشین گودن می تاسیــــــانه
گیلک غوربت نانی آخه چی مانه!؟
ایسه پاک جلده کوتر، بشکسه بال
کرا دوره جا از چوم خون فیشــانه
فارسی
دلتنگیم را بهم نزن
نمی دانی گیلک در غربت به چه می ماند!؟
درست مانند کبوتر جلد است شکسته بال
که بخاطر دوری از چشم اشک می بارد.

3
دَوَستی می پرا، پروازا چی گی
دَوَستی می چوما، بیدارا چی گی
پوره جنگل جه جنگلخوسه بی باک
نه ایتا صد هیزار سردارا چی گی
فارسی
بال مرا بستی، پرواز را چه می گویی
چشمم را بستی، بیدار را چه می گویی
جنگل از جنگلخوابهای بیباک پر است
نه یکی نه صدهزار سردار را چه می گویی

4
بیدین آخه شوالا بوم تی کاره
میدیل تنگه تی او کتله صداره
تو گیله خاکه سر هر روز نیهی پا
منم کی واهیلم گیله بیجاره
فارسی
ببین آخر آتش گرفته ام ازکارِ تو
دلم تنگِ صدای دمپایی چوبیِ توست
تو هر روز بر خاک گیل پا می نهی
من هستم که سرگشته شالیزارِ گیلم

5
نیدین کی پیللا بوم هانده تی زاکم
تی نازه ره میرم تی کتله خاکم
هاتو کی کش زنم تی عکسا بم قاق
تی یاده جا سوجم گورشم هالاکم
فارسی
نبین که بزرگ شده ام باز هم کودکِ تو هستم
برای ناز دادنت می میرم خاک دمپایی چوبی تو هستم
به محض اینکه قاب عکس ترا در آغوش می گیرم
از یادِ تو می سوزم، داغ می شوم، هلاک می شوم.
 .

۱۳۹۷ آبان ۱۹, شنبه

تی رافا بلا می سر= منتظر تو عزیر دلم / گیلداستان با برگردان فارسی - گیل آوایی

تی رافا /گیلداستان
گیل آوایی- دوشنبه 18 بهمن 1389/ هلند

دروازا بیخود فاندرم. ده کی بمانسته کی اونه رافا به سم. هیکس. هر کی بو پیللا بوسته، داغا می دیل بنا، پر بزه بوشو. من بمانسته دارم می ایتا کوله باره خاطره. هاچین مرا رو آوردان درم. راشی یا واش دره تا چکره، انقد کی ایتا رادواره ناجا بداشته داره. می چومانه مانستن کی ده اینقد ارسو فوکوده پاک دیلمانه سیا ابرانا جه رو ببرد.
-         هاچین را پایمه کی چی ببه!؟ هیچی! سالانه سال جه  آ  راشی آدم نیشه، نایه. منم با می بوکوده گوناه.

داره جور کشکرت هاتو رادوار باموبو بینیشته بو بوشوبو. پیره زناکه دانه هاچین خو دیلا خوشا کوده بو. ده هو هاچین دیلخوشی مرا دیل پرا دایی کی جه راه اینفر فارسه بایه اونه تسکوتنا خانه مئن.
خوره هاتو کیشخالا بدس بیگیفته صارا مئن سرپا ایسایو خو مرا گب زئن دره. صاراخاک کی ابپاشی بوبوسته پسی تومامه خانا خو عطره مرا دوارسته بوکیشخال بوخورده خیاله شا لیسکا خوردن جه اسره حایات تا او سر!  حایاته  پرچینه کش، کیشکایان الوغه دس خودشانا چاکوده بید ایتا موشته، کولوشکنه پره جیر قایما بوسته بید. خروس کلاکه دانه بینیشته بو داره کونده سر، هاتوکی خاستی خو بالا وازا کونه اویی سراده، الوغه ترسه جا، خو اویه جیگیفته یو واز بوکوده کونده جا بیجر، ده بودو، بوشو پیره زناکه دور و ور جا بوخورده.
پیره زناکه دانه تا کیشکایانا فاندرست کی کولوشکنه جیر جوخوفته بید، اسمانا فاندرست. بیده آلوغ چرخ زئن دره، هاسایه کی طیاره مانستن سرسام بیگیفته فوتورک بزنه کیشکایانه. خوکیشخاله ببرده خو سره جور، ایجور الوغا داده مرا فوراده کی کولوشکن پاک خاستی خو دومه مرا آغوز بشکنه.
خوروس کلای سه شوماره مرا بوشو دو واره داره کونده سر، مورغانه بی خوروس میدانه مئن پالوان بوبوسته. انجیر داره سر چیچی نن هاچین میتینگ دان دیبید. دوزه پیچا انجیر داره جیر ناجه مرا چیچی ننا فاندرستی.
پیره زنای کتلا پیله کان جیر فاکش فاکش باورده خو ور بینیشته اونه سر. هاتو کی کیشخالا ناهاندوبو خو پا جیر ،خوره خوره بوگفت:
- اگه ایسابید الان پیله مار بوبو بوم!

ایتا آه بکشه یو خو پیران پره مرا خو هیسته دیمه پاکوده. خو تازه حنا بوکوده مویانا ایتا دس بکشه یو شانه سر والای بدا، خیاله کی هاسایه مویانا فادا داره باده دس، غمزه مرا پیله آقا ره دیلبری کودان دره.
تبریزی دارا فاندرست. ها دیروز بو کی کشکرت جه را بامو بو اونه سر بینیشته بو. ایمرویام هوتو. کشکرت خیاله کی ایچی انا جوم جوم تاوه دابو کی بایه تبریزی داره لچه بینیشینه.
زناکه نازه رافا، کشکرت ایتا پیچه خو درازه دوما والای بدا یو بالا خوشینا وازا کوده بازین پر کشنه وخت ایجور بخانده کی خیاله چورتیکایا جه داره جور تاوه دد بیجیر!
پیله نارنج دارا فاندرست، ایتا آه بکشه. خو پسرا یاد باورده کی ده ساله بوبوسته بو اونه مرا نارنج دارا بکاشته بو. هونه مرا بکنده چالکایا خاکه جا پورا کوده بو. هر روز اینقد اب دایی که همیشک وا بوگفتی بی:
-         آخه زای زیاد آب بدی بیچاره دیمیره یا!!! نفس نتانه بکشه واسی اونا امان بدی

دو تا نارنج دار باغه مئن قد بکشه هامه تانا هارای زه یی. هر دوتایا نام بنابو ایتا ایازه دار، ایتایام آییل دار.
ایاز، اولی زای بو کی همیشک گفتی خو پئرا بوشو داره. هی ذره اونا نمانستی ولی پیله آقا گفتی که چومانا به خو مار بوشو داره. اما پیره زناکه دانه همیشک پیله آقا ره خنده کودی که ایازه چوم کویه خودشه چوم کویه! اگه اوجور قشنگه چوم بداشتی بی بشکن زه یی.
دویومی زای دختر بو کی آییل نام بنابو ولی اونا دوخادیدی نازموژک. هاچین پئره نفس بو. هاتو کی پئر آمویی بلتا وانکوده پابرانده دو وستی پئره پیشواز. ایدافایام نوبوستی کی پئر دسخالی باموبی. هیچی یام اگه نیهه بی نازموژکه واستی ایچی باورده بی.
پیره زناکه دانه ایتا دیل نا صد دیل زاکانا دیل دوَسته بو. خو پسرا تا وختی کی آییل بدونیا بایه ایجور چاکوده بو کی پیله آقا همیشک گفتی آخرش تو می پسره چاکونی خانم اقا!
ایدفایام نوبوسته بو کی پیله آقا انا بگه، اونام خو شکمه نیگیره خنده جا هاچین غش نوکونه!

نارنج دارانا چوم دوجه یو ایتا آه کشه کی خیاله تومامه دونیایا خایه واسوجانه. پیره زناکه بوسوج واسوج پاک آدمه دیلا گورشا کودی. خوره هاتو غریبی خاندی یو و نارنج دارانا مرا گب زه یی. هالا همساده جه اوشونه پرچین بوکوده باغه طرف نوشوبید شهر، کی هر وخت پرچینه درزه جا همساده زنای اونا فاندرستی که نوکونه پیره زنای خولا بو داره. پیله اقایا گا گلف گفتی که واستی خیلی اونه هوایا بداره هاچین شواله کشه وختی هیشکی خانه نه سا.
بیچاره پیله اقایام ده پاک بوبوسته بو ایتا موشته. مثاله ایتا کوه، فوگوردسه بو. چوتو تانستی اون هاما تاب باوره. ولی خو زناکه خاطره واسی هیچی نوگفتی. کاسه گول، حمامه دلاک، وختی اونا روخانه لب بیده بو کی فنار فنار، ونگ زئن دوبو، بفامسته بو کی پیله اقا چی کشئن دره. هی کس ده نانستی اونه دیله مئن چی گوذره.
ایازا کی بیگیفتی بید، آییل خو نامزده خانه ایسابو. سه ما نوبوسته بو کی نامزد بوکوده بید. ایازه بیگیفته پسی، آییل دونبالام باموبید. ایازا هوشونه محله مئن دار بزه بید. گفتیدی قصاص هانه. بوکوش وا کوشته ببه. مگه به هاتو حاج آقایا فوتورکه اونا، منبر بیجیر نامو، مردومه قاقابو چومانه جولو بوکوشه بازین هیچی!؟
حاج اقایی یا گفتی کی اوشونه محله مئن فته رات بوکوده بو. خودا سرا کولا بنابو. بازین اینقلاب بوبوسته پسی، بوبوسته بو قاضی یه شرع. اینقد جیوانانا بوکوشته بو یا دربدر بوکوده بو کی ایاز خو ریفقانه مرا برنامه دیچه حاج آقا چانا دوستده ولی سپیدرو دوارسته سله کول اونا گیر تاوه داده. آییلا کی باموبید بیگیرید، بوگروخته بو. خو نامزده مرا بزه بو جنگل. ده اونه جا هی کس خبر ناشتی اینفر گفتی بوگرخته بوش خارج، اینفر گفتی بوشو عراق، اینفر گفتی کردستان اونا بیگیفتیدی.
هاتو هیشکی خبر ناشتی که آییل چی بوبوست بو.
همیشکام گفتی کاشکی ورنا به سابی اگه به سابی آییله جا تانستی اونا بو بکشه. بازین آه کشه یی خوره خوره گفتی:
-         آییل آییل چی داغی بو بنایی می دیله سر!

ورنا ره اونه دیل ویشتر سوختی. گفتی کی او زاکام آییله مرا همه چه بنابو، بوگروخته بو.
خو پا مرا کیشخالا، های آ رو او رو کودی بازین ایتا لقد زه یی تاوه دایی اوشن تر. خاکه سر هاتو خو پایا فاکشه یی. ایتا خط کشه یی، سرا راستا کودی تبریزی دارا فاندیرستی ولی ده کشکرت بوشوبو.
هالا تا غوروب بمانسته بو. راشی یا پاستی. چی ره!؟ خودشام نانستی! هاتو ده عادت بوکوده بو راشه، های فاندره. پیله آقا کی خانه ایسایی، همیشک اونه بیتابی جا قاقا بوستی.
کتله سر خورا جابجا کونه. پیران پره مرا خورا باد زنه. های خو سرا گردانه یی راشی طرف تا دروازا فاندرستی یو دو واره هاتو گیجه مرغانه مانستن ایچی دونبال گردسی.
مردای بازاره جا کی ککجو و توربووکولی بیهه بو واپخته بو ایتا پیله دسماله مئن، فارسه حیاطه مئن زناکا دینه کی چوم اینتظاری جا بازام واهیلا بو داره. هاتو ایجور کی اونه صدا جه چا مئن بیرون بایه واورسه:
- آخه زن! ده کی رافا ایسایی!؟

پیره زناکه دانه ایجور نیگا کونه کی خیاله تومامه دونیا ایطرف، پیله اقا ایطرف!.
جیوانی وختانه مانتسن خو حنا بنا مویانا، دسه مرا جه خو چومانه جولو کنار زنه یو نازه مره گه:
-تی رافا بلا می سر تی رافا!




هان.


برگردان فارسی: منتظرِ تو، داستان گیلکی 
بیهوده به دروازه نگاه می کنم!. دیگر چه کسی مانده که منتظرش بمانم!؟. هیچکس!. هرکسی بود، بزرگ شده، داغ به دلم گذاشته، پر کشیده، رفته است!.
من مانده ام با کوله بارِ خاطره ام. بیهوده در خود بهم می ریزم. راه را تا زانو علفهای هرز گرفته چنانکه حسرت یک رهگذر را داشته باشد. مانند چشمهای من که دیگر اینقدر اشک ریخته که ابرهای سیاه دیلمان را هم از رو برده است.
بیهوده چشمم به راه است که چه شود!؟ هیچ چیز! سالهای سال است که آدم از این راه نمی رود، نمی آید!. من هستم و گناهِ کردۀ خودم!.
بالای درخت، زاغی همینطور گذرا آمده بود، نشسته بود و رفته بود. بیچاره پیرزن بیخود دلش را خوش کرده بود[1]. دیگر با  همان دلخوشیِ بیهوده، دل پر می داد که از راه یک نفر برسد به تنهایی خانه اش بیاید.
همینطور تنها، جارو به دست گرفته، میان حیاط سرپا ایستاده و با خودش دارد گپ می زند. خاک حیاط که پس از آب پاشی شدن، چنان شده بود که عطر آن تمام خانه را پر کرده بود و طوری جارو شده  بود که انگار می شد روی آن از این سر تا آن سر، سُرید.
پای پرچین، جوجه ها از ترس شاهین( باز) خودشان را به شکل یک مُشت جمع شده در آورده بودند و زیر بال مرغ پنهان شده بودند. خروس هم روی کُندۀ درخت به محض اینکه می خواست آوازش را سر دهد، از ترس شاهین، قوقولی قوقویش را دریغ کرد و زیرِ کنده پرید. رفت دُور وُ برِ پیرزن ماند.
پیرزن هم تا جوجه ها را دید که زیر بال مرغ پنهان شده اند به آسمان نگاه کرد دید شاهین چرخ می زند و همین الان است که مانند هواپیمای غافلگیر کننده،  به جوجه ها یورش بیاورد. جارو را بالای سرش برد. شاهین را از آنجا دور کرد، طوری که جوجه ها می خواستند با دُمشان گردو  بشکنند.
خروس با سه شماره، دوباره رفت روی همان کُنده، در میدانِ بی خروسِ مرغان، پهلوان شد.
گنجشکها روی درخت انجیر، انگار که میتینگ بدهند، جمع شده بودند. گربه دزده، زیر درخت انجیر با حسرت به گنجشکها نگاه می کرد.
پیرزن چارپایۀ چوبی را از زیر پلکان، کشان کشان نزدیک خودش آورد و روی آن نشست. همینطور که جاور را زیر پایش می گذاشت با خودش گفت:
-         اگر بودند الان من مادر بزرگ شده بودم!

آهی کشید و با لبۀ پیراهنش گونۀ خیسش را خشک کرد. دستی به موهای تازه حنا شده اش کشید و بر شانه اش تاب داد. انگار که همین الان است که موهایش را به دست باد داده و غمزه کنان برای آقابزرگ دلبری می کند.
به درخت صنوبر نگاه کرد. همین دیروز بود که زاغی از راه رسیده و روی آن نشسته بود. امروز هم همانطور. زاغی انگار که چیزی او  را به تب و تاب انداخته بود که بیاید بالای درخت صنوبر بنشیند.
زاغی دُمش را برای اینکه زن نازش بدهد، تکان داد و بالهایش را باز کرد و سپس هنگام پرکشیدن و رفتن، طوری خواند که پنداری چورتکه ای را از بالای درخت پایین انداخته باشند.
به درخت بزرگ نارنج نگاهی کرد و آهی کشید. پسرش را بیاد آورد که ده سالش بود با او نارنج را کاشته بود. با او چاله کنده شده را از خاک پر کرده بود. پسرش هر روز اینقدر آب می داد که همیشه پیرزن باید به او می گفت:
-         آخر بچه جان آب که زیاد بدهی بیچاره خفه می شود! نمی تواند نفس بکشد. باید به آن امان بدهی.

دو تا درخت نارنج در باغ قد کشیده بودند که به همه هوار می زدند.  به هر دوتا هم اسم داده بود. یکی درختِ ایاز[2]، دیگری هم درختِ آییل[3].
ایاز اولین فرزندش بود که همیشه می گفت به پدرش رفته است.  اصلاً به او نمی ماند. اما آقابزرگ می گفت که چشمانش را به مادرش رفته است. ولی پیرزن همیشه به حرف آقا بزرگ می خندید اینکه چشمِ ایاز کجا و چشم خودش کجا. اگر آنطور چشم قشنگ داشت از شادی بشکن می زد.
دومین فرزندش دختر بود که اسمش را آییل گذاشته بود. اما او را نازمُژَک صدا می کردند. نفسِ پدر بود. همچین که پدرش دروازۀ نرده ای خانه را باز نکرده، پابرهنه به پیشواز پدر می رفت. یک بار هم نشده بود که پدرش دستِ خالی به خانه می آمد. هیچ چیز هم اگر نخریده بود برای نازمژک چیری می آورد.
بیچاره پیرزن یک دل نه صد دل به بچه ها دل بسته بود. پسرش را تا وقتی که آییل به دنیا بیاید یک جور  درست کرده بود که آقابزرگ همیشه می گفت:
-         آخرش تو پسرم را می کنی خانمآقا!

یک  بار هم نشده بود که آقابزرگ این را می گفت، او هم از خنده شکمش را نمی گرفت و از خنده ریسه نمی رفت!

به درختان نارنج چشم می دوزد و یک آهی می کشد که انگار تمام دنیا را می خواهد بسوزاند/ بخشکاند. سوز وُ سازِ پیرزن، دل آدم را به آتش می کشید. برای خودش همینطور آوازِ دلتنگانه می خواند و با درختان نارنج حرف می زد. هنوز همسایه شان از آن طرفِ باغِ پرچین شده شان، به شهر کوچ نکرده بودند که هر وقت زنِ همسایه از لای پرچین، پیرزن  را می پایید که نکند پیرزن دیوانه شده باشد. آقابزرگ گاهگاه می گفت که باید خیلی مواظب پیرزن باشد و هوایش را داشته باشد چون هنگامی که هیچ کس در خانه نبود، پیرزن براستی داشت شعله می کشید و می سوخت.
بیچاره آقابزرگ هم دیگر خمیده و فرسوده شده بود. مانند کوهی در خود فرو ریخته، می نمود. چطور می توانست آن همه را تاب بیاورد. ولی بخاطر زنش هیچ نمی گفت. کاسگُل[4]، دلاکِ حمام، وقتی او را کنار رودخانه دیده بود که زار زار می گریست، فهمیده بود که آقابزرگ چه می کشید. دیگر هیچکس نمی دانست در دل آقابزرگ چه می گذشت.
ایاز را که گرفته بودند، آییل با نامزدش در خانه بود. سه ماه  نشده بود که نامزد کرده بودند. پس از دستگیری ایاز، دنبال آییل هم آمده بودند. ایاز را در محلۀ خودشان دار زده بودند. می گفتند که قصاص همین است. کشنده باید کشته شود. مگر می شود همینطور به حاج آقا حمله کرد و او را از منبر پایین کشید و در برابر چشمان حیرت زدۀ مردم کشت بعد هیچی!؟
حاج آقایی را می گفتند که در محلۀ آنها بیداد کرده بود و سرِ خدا هم کلاه گذاشته بود. پس از انقلاب هم شده بود قاضیِ شرع. اینقدر جوانان را کشته بود یا در به در کرده بود که ایاز با رفیقانش برنامه چید و ترتیب حاج آقا را داده بود اما از سپیدرود رد شده و از بلندای آبگیر نگذشته بود که او را گیر انداخته بودند. دنبال آییل هم که آمده بودند بگیرند، او در رفته بود. با نامزدش به جنگل زده بود. دیگر از او هیچ خبری نداشتند. یک نفر می گفت فرار کرده به خارج رفته بود، یکی می گفت رفته عراق، یکی می گفت رفته کردستان او را گرفته بودند. همینطور هیچکس خبر نداشت آییل چه شده بود. همیشه هم می گفت کاشکی ورنا[5] مانده بود اگر مانده بود می توانست بجای آییل، او را بو بکشد. بعد آه می کشید و با خودش می گفت:
-         آییل...آییل... چه داغی بود که بر دل من گذاشتی!

برای ورنا دلش بیشتر می سوخت. می گفت که آن بچه هم با آییل همه چیز را گذاشته بود و در رفته بود.
با پای خودش، جارو را هی این طرف آن طرف می کرد، بعد یک لگد می زد و آن را دور تر می انداخت. روی خاک همینطور با پایش خط می کشید. سرش را بلند می کرد  به درخت صنوبر نگاهی می کرد. اما دیگر زاغی رفته بود.
هنوز تا غروب وقت مانده بود. چشمش به راهگذر خانه بود. برای چه!؟ خودش هم نمی دانست! همینطور عادت کرده بود هی به راهگذرِ خانه نگاه کند.
آقابزرگ وقتی که خانه هست، همیشه از بیتابیِ او حیرت می کند.
خودش را روی چارپایۀ چوبی جابجا می کند. با لبۀ دامنش بخود باد می زند. هی سرش را به طرف راهگذرِ خانه  می گرداند و دوباره همینطور مانند مرغی سراسیمه شده، دنبال چیزی می گشت.
بیچاره مرد از بازار، شاهی و ترب و بچه ماهی، خریده بود و در یک دستمال بزرگ چیده به وسط حیاط رسیده بود که بیچاره زن را چشم انتظار می بیند سرگشته شده است. یک جور که صدایش از ته چاه بیاید می پرسد:
-         آخر زن! دیگر منتظر که هستی!؟

پیرزن یک جور نگاه می کند که انگار تمام دنیا یک طرف، آقابزرگ یک طرف. مانند وقتهای جوانی موی حناشده اش را با دست از جلوی چشمش کنار می زند و با ناز می گوید:
-         منتظرِ تو عزیز دلم ( بلامی سر=بلایت به سرِ من). منتظرِ تو!


همین!
.
این داستان را در تاریخ دوشنبه 18 بهمن 1389 در وبلاگ گیلکیم منتشر کرده بودم اما به فارسی ترجمه نشده بود. آن را خوانده و به فارسی برگردانده ام. یادِ حس و  حال و هوای زمانی که آن را می نوشتم، افتادم. بیشتر به دلم می نشیند که این داستان را به دوستان سالهای سیاه در ایران بویژه دوستان مجاهدینم که هنوز مجاهد بودند، پیشکش کنم. یادشان گرامی باد.




[1] در گیلان زاغی نماد خبر یا خوش خبری یا هوای خوش است.
[2] ایاز=شب نم، ژاله.
[3] آییل یا آئیل یا آهیل، اسم پرنده ای باید باشد. در این داستان برای اسم دختر انتخاب کردم اما اسم پسرانه نیز است.
[4] کاسه گول(کاسِ گل) اسم مردانه است. مردِ چشم زاغِ گل، مانند گل آقا!
[5] ورنا= بُرنا، جوان، اسم پسرانه است.

۱۳۹۷ آبان ۱۴, دوشنبه

ایتا هاسا چامه! - گیل آوایی

موشته موشته اوچه
خیالا دیچینم مثاله درزه بج
لوختابو بیجارا مانم
دمخته اشکلان اونه نما

هاچین چوو زئن دری
می آویری تاسیانه!

فارسی:
مُشت مُشت خیالم را برچیده
مانند خوشه های برنج دسته کرده، روی هم می چینم.
همچون شالیزار عریان می مانم
جامانده ساقه های زیر پا له شدۀ برنج
نمای آن!

بیهوده گمشدگی دلتنگانه ام را
وا می کاوی!
.

۱۳۹۷ آبان ۱۱, جمعه

وازه چومه دباخته خاب - کوچی گیلداستان - گیل آوایی



وازه چومه دباخته خاب
کوچی گیلداستان
گیل آوایی
پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷ - ۱ نوامبر ۲۰۱۸



وازه چوم خاباشو خابا نوشو هف کویو هف دریایا دوارسته بیده بوم:
-     زالاش باورده هاچین خوشکه داره مانستن، خو فوروزبامو جا سر زیمینا والای ده یو آسمانا لوچان زنه. پاک خیاله کی جه توره زارا دوارسته داره کی ایتا جنگله جیجا بوستنا خو بی ولگو داره پایی یا ایجگره کودان دره. پاک ایتا شواله بیگیفته جنگله دارانا تانستی اونه چومانه مئن فان دری .
هاتو واهیلا  بوسته، ایجور فاندرستی پاک دریا مانستن کی تا تی چوم کار کودی آبو موجو کشاشو زیمینو آسمانه، جولفه زاره فیکراشونو دمردنا آدمه دیل تاوه دایی. خو هیسته دیمپرا ایپچه ماله یو دور دوره شرا فاندره.

وازه چوم خاباشوخابا نوشو هف کویو هف دریایا دوارسته، دئن دوبوم:
-     پیله آقا بالکا به کول مانده به پیش اها اها کودنه مرا آمون دوبو. سی یا گاب هاچین یک روند ماااااااا کودی یو ماندا تورا کوده بو. مانده یام ایجور کی فوتورک بزنه، های خاستی بودوبه بشه گابه ور ولی اونه لافند پیله آقا دس، خی یاله کی ایتا کوه اونه گردنه سر جلاسته بوبوسته بی، اونا فوروز آردی. پیله گاب شَکَل بزه، پوشته سر واشانه مئن مانده ره ما کودی یو اونه داهانه جا لابیل فوو وُستی.

وازه چوم خاباشو خابا نوشو هف کویو هف دریایا دوارسته، بیدم:
- پیله آقا هالا فان رسه بو کی خانمی، پیله آقا عروس زیبیله قلنارا بنا واشانه سر، خوو دامنا ایتا والای بدا پسی، دسا چومانه ور سایبان بوکوده، دور دوره شران کی بیجاره بج زباله افتاب-دتابه مئن ایتا دریایا مانستی،پیله آقایا دوخاده.

وازه چوم خاباشو خابا نوشو هف کویو هف دریایا دوارسته، دئن درم:
-     پیله آقا فارسه فان رسه، ماندا ببرد گابه ور، مانده زالاش باوردانه مانستن شیر اودوشت. پیله آقا بوشو روخانه کول بینشته، خو دسو دیما بوشوسته پسی خوو عروسا ایدونیا مهربانی مرا فاندرستان دوبو کی اونه عروس قلنهاره سوفرا واشاده. 

وازه چوم خاباشوخابا نوشو، هف کویو هف دریایا دوارسته،  پاک هاتو کی خیاله واپخته مویانا شبه تا
چوم کار کودی کوره خولا مانستی، وازا کوده، دینمه. وازه چوم هاتو خابانوشو، خابا شو، اورشین بامو خیاله باله سر بینیشته، مره ده واهیلا بو، فاندرستان درم شکم سیرابو. شبه یو، دباخته خاب.

هان!



برگردان فارسی:
چشم بازِ خواب باخته، داستان کوتاه گیلکی

باچشم باز، خواب رفته، خواب نرفته، از هفت کوه و هفت دریا  گذشته، دیده بودم:
-     تشنه همچون درخت خشک، بر جای نشسته اش، زمین را می جُنباند و با افاده به آسمان نگاه می کرد. درست انگار از خشکزارِ دیوانه کننده ای گذشته باشد که همچون جنگلی از درختان خشک و افتاده و در هم شکسته، بی آخرین میوۀ نگهان درختِش فریاد کند. درست مانند اینکه در نگاهش می توانستی یک جنگل درختِ آتش گرفته را ببینی.
همینطور سرگشته شده، یک جور نگاه می کرد که مانند دریا تا چشمت کار می کرد موج آب بود و آسمان و زمین به آغوش کشیده، در شالیزارِ ژرفِ اندیشه فرو رفته و غرق شدن را به دل آدمی می انداخت. صورت خیسش را مالید و به دورها نگاه کرد.

باچشم باز، خواب رفته، خواب نرفته، از هفت کوه و هفت دریا  گذشته، داشتم می دیدم:
-     آقا بزرگ زنبیل روی شانه گذاشته، گوساله جلو با هن هن کردن می آمد. گاوِ سیاه  همینطور یک ریز " ما " می کرد و گوساله را دیوانه می نمود. گوساله هم یک جور که یورش ببرد، هی می خواست بدود و پیش گاو برود اما طنابش در دست آقا بزرگ بود. انگار که یک کوه روی گردنش آویزان شده بود، آن را پایین می کشید. گاوِ بزرگ، سر به دستهایش بسته شده، روی پُشته بر روی علفها نشسته برای گوساله ما می کرد و از دهانش آب می ریخت.

باچشم باز، خواب رفته، خواب نرفته، از هفت کوه و هفت دریا  گذشته، دیدم:
-     آقا بزرگ هنوز نرسیده بود که " خانمی" عروسِ اقابزرگ زنبیل خوارکیِ پیش از نهار را روی علفها گذاشت، پس از تکان دادن دامنش، دست سایبان چشمها کرده به دورهای شالیزار که برنج در تابش آفتاب نیمروز به دریا می ماند، آقابزرگ را صدا کرد.

باچشم باز، خواب رفته، خواب نرفته، از هفت کوه و هفت دریا  گذشته، دارم می بینم:
-     آقابزرگ رسیده نرسیده، گوساله را پیش گاو برد.گوساله مانند گرسنه های از پا در آمده شیر مکید. آقابزرگ کنار رودخانه رفت نشست، پس از شستن دست و صورت به عروسش با یک دنیا مهربانی نگاه می کرد که عروس سفرۀ خوارکیِ پیش از نهار را روی علفها پهن کرد.

چشمِ باز، خواب رفته خواب نرفته، از هفت کوه و هفت دریا گذشته، درست اینطور که موهای در هم پیچیدۀ شبِ تا چشمت کار می کرد تاریک و سیاه را از هم گشوده،خیال رفته، می بینم. چشم باز، خواب رفته خواب نرفته، بر بالِ خیالِ بهم ریخته نشسته، تنها با خودم سرگشته شده،  دارم تا دلم می خواهد، می بینم. شب هست و خواب باخته.

همین!


۱۳۹۷ مهر ۳۰, دوشنبه

چارتا هاسا شعرو سه تا چاردانه – گیل آوایی

چارتا هاسا شعرو  سه تا چاردانه 
شایدام تکراری
 0
دریا آوه جا نده
تام توم بزه پوشته
بی چوم پیله
تره خیالا شومه


فارسی:
از دریا پاسخی نیست
تپه خموش است
بی هیچ چشم بر هم زدنی
به تو می اندیشم.

1
خیالو
شبو
آسمانه جیگیفته تی تی
شه بزه جنگلا
جه می اوخان
انهمه تاسیانه
کی وا اوچینه
!

فارسی:
خیال و شب و آسمان دریغ شده از ستاره
عرق سرد بر جنگل نشست
از هوار من
اینهمه دلتنگی را
چه کسی بر می چیند!

 2
ایتا دریا دیل پستایی بوگودم
می هارای
طوفان وارگانه
!
فارسی:
یک دریا دل پس انداز کردم
طوفان زایید
از بیم هوار من!

3
دریا شو یو طوفان
ایتا دونیا اوخان
پوشت در پوشت
دمرده شبو دیل واترکان
ایتا کونه سو زنه که
آپا اوپا گودن!

فارسی:
دریارُو وُ طوفان
دنیایی از واخوان
انباشته انبوه
شب غرق شده و دل ترکیدن
این پا آن پا کردن شبتاب است برای سوسو زدن!

4 
ایجور تی راشه من ارسو بوارم
کی هیستابم جه تی راشه دوارم
می امرا تو اگه هانده بیبی قار
واسی دریایا واورسی چی زارم

فارسی:
یک جور سرِ راهِ همیشگی ات اشک ببارم
که خیس شوم از راه همیشگی ات بگذرم
اگر با من باز قهر بمانی
باید از دریا بپرسی چه زارم

5
نوگو گیلان می دیل بی تابه زاکه
هاچین از تاسیانی گورشه خاکه
کرا غوربت همش سینا کونه چاک
خوانه های دیلمانی پاک هلاکه

فارسی:
نگو گیلان که دلم کودکِ بیتاب است
انگار از دلتنگی برای خاک داغ است
همینطور در غربت سینه چاک می کند
دیلمانی می خواند و هلاک است
October 22, 2012

6
اگه ایران ایتا انگوشترینه
آمی گیلان اونه سبزه نیگینه
آمی جنگل، آمی روخانو دریا
آمی ایرانه تاجه سر نیشینه

فارسی:
اگر ایران یک انگشترین است
گیلانِ ما نگینِ سبزش است
جنگل ما، رودخانه و دریای ما،
تاجنشینِ ایرانِ ماست!
July 12, 2011