۱۳۹۷ مهر ۲۹, یکشنبه

باغه ارباخوجداره "ارباخوج" گیلداستان با برگردان فارسی - گیل آوایی

باغه ارباخوجداره "ارباخوج"/ گیلداستان با برگردان فارسی
گیل آوایی
 جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷ - ۱۹ اکتبر ۲۰۱۸
  
داره جیری به سام. داره لچچا فاندرستم. اربا خوجان هاتو ایجور داره شاخانا جلاسته بو کی می دانا آب جکفته. بگردستم. ایتا دبکه بیافتمو هلا تان ودابوم کی می مار داد بزه:
-         ره! بی یه تی درسا بخان!
-         تازه مدرسه جا باموم مار. بدا ایتا پیچه بازی بوکونم بازین می درسام خانم.

می مار هوتو تبجه اونه پا سر بجا اورشین کودان دوبویو خاستی بجا پاکوده پسی بوشوره پلا بپچه. دبکه می دس دو واره می سره جور بگردانم تا تاودم، می مار بازام مرا دوخاده:
-         ره! ترکمه! بوشو چاچه دم او تیانا کی آب بکشمه، می ره  باور.
-         هاسا آیم ایتا پیچه به س.
-         ایتا عالمه کار می سر فوجه. تیانا باور بازین بازی بوکون!
-         به-س ده مار!
-         بلا بازی بوکونی تو. ایتا کار خایی بوکونی تی نفس خایه بیرون بایه!
-         من؟
-         نه. نیم من!

ده می ماره رافا نه سام. دبکا دو واره می سره جور بچرخانم. هاتو ایجور بچرخانِم کی کم بمانسته بو جه می دس در بشه. می دُور بچرخسمو دبکه جه می دسه بکفته داره جیر کی کولوشکن هویا خاکانا اورشین کودان دوبویو اونه کیشکایانام اونه مرا خیاله موسابقه دان دبید. هاتو کی کولاکت بکفت اوشونه دمه چک ایجور کولوشکنه صدا بیرون بامویو پر بکشه کی می مار دو بالا بجسته ایوانه سر بامو سارا مئن جاروکونه اونه دس، هاچین خیاله واشک چیچینی دوما بیگیره می سمت بودو وست.
منام ده بودو. من بودو، می مار بودو!، تا اینکی مرا پرچینه کش، چنگ باورد. ایتا دس جاورکونه ایتا دسه مرایام می دسا بیگیفت. من اونه دور بچرخستمو  اونام جاروکونه مرا می جان دکفت. اسا نزن اکه بزن!. منام کی جه می ماره دس گوروختن نتانستیم، هاچین پاک می جانا گیفتنه مانستن ایجور ونگ بزم ایجور ایجگره کاران در باوردم کی می مارا خنده بیگیفت. می دسا سرا دایو واگردسته بوشو خوو کارا بوکونه.
منام دو واره بوشوم خوجداره جیر. دبه کا ویگیفتم. داره خوجانا فاندرستم. هونا کی خاستیم دبه که مرا جه داره جور به-گانم، بیافتم. هوتو کی خوجا فاندریستیم می دسا ببردم می سره جُور، دبکا بچرخانم
کی خوجا بزنم. می مار بازام دوخاد:
-         ره!!! ترا نوگفتم اوو تیانا چاچه دم مره باور!؟ ترکمه!  آهان تیانا باور تا دو واره جاروکونه نخوردی.

ایجور گفتی جاروکونه کی پاک هاتوبو کی می جانا جیجا بوکوده بو. هاچین خوره گفتی! مره دور اوسادی ولی دانستی کی مرا هالی بوستی هاچین گفتان دوبو. بوگفتم:
-         خودت چره وینگیفتی! تو کی.........

ون ناشته می حرف تومانا به، بوگفته:
-         تی ول-وَله کاران واهله مگه!
-         من چی بوکودم!؟
-         بوگو چی نوگودی!؟
-         خاب من کی ترا کار نارم!

خوره بوگفته :
-         تی چیلیکا چی بگم  زای.

بازین هوتو بج پاکودنه مرا پیچپیچه غُر غر بوکوده یو ایدامه بدا:
-         آ دوره زمانه زاکان خیر ناریدی ایتا کار خاییدی بکونید هاتویه کی پاک خیاله اشانا جانا گیفتاندری.

خوره خوره ایتا آه بکشه یو تبجه مئن بجانا اورشین بوکود. منام خوج داره فاندرسته، اونه دور بگردسم تا ایطرف کی بتانم هو خوجا کی خاستیم دبکه مرا به-گانم، بختر بیدینمو دبکا تاوه دم بوجورو اونا بزنم به-گانم. می ماره صدا بازام در بامو:
-         ری! خولا بوستی مگه!؟ خوج داره دُور چره گردی!؟

می مارا ایتا ایپیچه فاندرستم. مره مره بوگفتم:
-         هیزارتا چوم داره پاک هیزارجایا ایجانایی دینه. آخه به مگه هیزارتا کارا ایجانایی کودن!؟

هاتو داره دُور گردیسیمو داره لچچا فاندریستیم کی بازام دوخاد:
-         ره! ترکمه آخه خوج داره دور چره گردی!؟
-         تو بج پاکا کودان دری یا مرا فاندرستان دری!
-         خاب ترام فاندرستان درم!
-         بازین چوتو بجا پاکا کودان دری؟

مرا آوجا ندا. خو لشکرا دوخاده:
-         تیتی تیتی تیتیییییییییییییییییییی

کولوشکنو کیشکایان دو پا داشتیدی دوتایام قرضا گیفت بودو بوشوده ایوانه هیره جیر. مار هرچی ایشکور بجه جا اوچه بوو کولوشکنو کیشکایانه فوگود. بازین مرا دوخاد:
-         او تیانا باور زای جان.
-         کو تیان مار!؟
-         وای ترکمه! چاچه دم پلاتیانا کی بوشوسته ناها. آها....زود باش باور بیدینم!

توندا کیتی باموم دبکا تاوه دم داره لچه کی بازام دوخاده:
-         آها زای جان. هیزارتا کار دارم. هاسایه کی واستی شام بوخوری. اها اوو تیانا باور.

دبکا تاوه دام خوجداره جیر. خوجا داره لچچا فاندرستم. ایتا چوم  خوجدار ایتا چوم دبکه، بوشوم چاچه دیمه. تیانا اوسادم. ببردم فادام می ما را. تا دوو واره بایم خوجداره جیر. می مار بوگفته:
-         زای جان. بلا می سر. تی دسو  دیما بوشور بیا بینیش ایپچه تی درسا بخان. شب بوستان دره. آها زای جان درس بخان ایچی بوبو.

بوشوم می دسو دیما بوشوستم. می کیفا اوسادم. کیتابو دفترا بیرون باوردم. ایتا مشخ جدول ضرب بوو کی واستی حیفظا کودیبیم. هاتو دفتره مئن نیویشتان دوبوم مره خاندیم:
 شیش یکی شیشتا
شیش دوتا دوازده تا
شیش هفتا................

به سامه. باغه مئن خوجدارا فاندرستم. هاتو فاندستان دوبوم کی می مار بوگفت:
-         شیش هفتا چی!؟
-         ها؟
-         شیش هفتا چندتا؟
-         نانی؟
-         من دانم. تو وا بدانی چندتا!
-         منام دانمه!
-         خاب بوگو چندتا؟
-         بازین مره گمه. تو  کی.............
-         من چی؟
-         تووو کی فردا مدرسه ناری. من واستی یاد بیگیرم.

هیچی نوگفته. تیانا اوساده پاکوده بجانا دوکوده تیانه مئن. من خوجدارا چوم بودوخته، فیکرا شوبوم کی دبه-کا کویه به-گاده بوم. می مار واورسه:
-         شیش هفتا چندتا!؟

هاتو فیکرا شو، ارباخوجه فکرا دوبوم، هان کی دبکا کویه بگاده بوم. اکه بشم خوجداره جیر، اکه نشم می مارا فیکراشو بوگفتم:
-         چهلو دووتا مار. چهلوووووووووووووووو دووووووووووووووو..................تا

می مار قاقا بوسته. دفتر و میدادا بهگادم. ویریشتم بوشوم خوجداره جیر. دبکا بیافتم. می مار تام بزه بو. هوتو مرا فاندرستی. دبکه بزم. ایتا ارباخوجه جا شیشتا ارباخوج بکفته. ایتایا گاز بزم. پنشتا یا اوسادم ببردم می ماره ره. می مار هیچی نوگفته. هوتو خو چومانه مرا خیاله مرا هم ناز دان دوبو، هم گفتاندو بوو کی:
-         چی وَل-وَله یی بوستان دری زای!

ایتا ارباخوجا گازا گیفته، خو سره مرا ایشاره بزه مرا:
-         بوشو تی درسا یاد بیگیر!

می مارا کجکجیکی فاندرستم.  بوشوم می کیتاب پیتابانه مئن آویرا بوم.


هان!
...........
برگردان فارسی:
گلابیِ جنگلیِ باغ / داستان گیلکی

زیر درخت ایستادم. به بالای درخت نگاه کردم. گلابی های جنگلی[1] طوری بر شاخه ها آویزان شده بودند که دهنم آب افتاد. گشتم. یک چوبدستی یافتم هنوز نیانداخته بودم که مادرم داد زد:
-         پسر! بیا درسَتُ بخون
-         تازه از مدرسه اومدم مادر. بذار کمی بازی کنم بعد درسمُ می خونم.

مادرم همانطور در سینی چوبی[2] که روی پایش بود برنج پاک می کرد تا پس از آن پلو بپزد. چوبدستی در دستم دوباره دور سرم گرداندم تا بیندازم. مادرم باز صدایم زد:
-         پسرۀ شیطون! برو کنار حوضچه، دیگی که آب کشیدم برام بیار.
-         همین حالا میام. کمی صبر کن.
-         یه عالمه کار سرم ریخته. دیگُ بیار بعد بازی کن.
-         صبر کن دیگه مادر.
-         ...............یه کار می خوای بکنی جونت داره در میاد.
-         من؟
-         نه. نیم من!

دیگر منتظر مادرم نماندم. چوبدستی را دوباره دُورِ سرم چرخاندم. همینطور یک جور می چرخاندم که کم مانده بود از دستم بیفتد. دورِ خودم چرخ می زدم که چوبدستی از دستم زیر درخت افتاد همانجایی که مرغ  با جوجه هایش که انگار با هم مسابقه می دادند، خاک را چنگ می زدند. به محض اینکه چوبدستی نزدیکشان افتاد، پر کشید و صدای مرغ طوری در آمد که مادرم یکه خورد و از سر ایوان به حیاط آمد دستۀ جارو هم دستش.طوری به طرف من آمد که انگار یک شاهین، گنجشکی را دنبال کند.
من هم دویدم. من بدو مادرم بدو، تا اینکه مرا کنار پرچین گیر انداخت. با یک دست دستۀ جارو، یک دست هم دست مرا گرفت. من دُورِ او چرخ می زدم و او هم با دسته جارو به جانم افتاد. حالا نزن کی بزن. من هم که از دست مادرم نمی توانستم در بروم انگار که جانم را داشت می گرفت طوری با گریه و جیغ کشیدن سر و صدا راه انداختم که مادرم خنده اش گرفت. دست مرا رها کرد و برگشت کارش را بکند.
من هم دوباره زیر درخت گلابی جنگلی رفتم. چوبدستی را برداشتم. به گلابی های جنگلی نگاه کردم. به همان  که می خواستم با چوبدستی بیندازم، چشم دوختم. دست دُور سر بردم چوبدستی را چرخاندم تا به گلابی جنگلی بزنم که مادرم صدا زد:
-         پسر! نگفتم کنار حوضچه اون دیگُ برام بیار!؟ شیطون! آهان! دیگُ بیار تا دوباره  با دسته جارو کتک نخوردی.

یک جور می گفت دستۀ جارو که انگار جانم را زخم و زیلی کرده بود. بیخود برای خودش دور بر می داشت ولی می دانست که من حالیم می شد که بیخود داشت می ترساند. گفتم:
-         خودت چرا بر نمی داری! تو که.....

نگذاشت حرفم تمام شود. گفت:
-         شیطون بازیهات می ذاره مگه!
-         من چه کردم؟
-         بگو چه نکردی!؟
-         خوب من که با تو کاری ندارم!

با خودش گفت:
-         زبونت رو چی بگم بچه!

سپس همانطور که برنج پاک می کرد با خود پچ پچ کنان غُر زد و ادامه داد:
-         بچه های این دوره وُ زمونه خیر ندارند. یه کار می خواند بکنند طوریه که انگار جانشون رو داری می گیری.

با خودش یک آه کشید و در سینی چوبی میان برنجها گشت. من هم به درخت گلابی جنگلی چشم دوختم. دورِ آن گشتم تا جهتی که بتوانم همان گلابی جنگلی ای را که می خواستم با چوبدستی بیاندازم بهتر ببینم و چوبدستی بیاندازم بالا و به آن بزنم و بیندازم. مادرم باز هم صدا زد:
-         پسر! دیوونه شدی مگه!؟ چرا دور درخت گلابی جنگلی می گردی؟

کمی به مادرم نگاه کردم. با خودم گفت:
-         هزارتا چشم داره انگار هزار جا را همزمان می بینه. آخه مگه میشه هزار کارُ یک جا انجام داد؟

همینطور دور درخت می گشتم و بالای درخت را نگاه می کردم که باز صدایم زد:
-         پسر! شیطون! آخه دور درخت واسه چی می گردی؟
-         تو داری برنج پاک می کنی یا به من نگاه می کنی!؟
-         خوب به تو هم دارم نگاه می کنم!
-         بعد چطور داری برنج پاک می کنی؟

به من جواب نداد. لشکرش را صدا زد:
-         تیتی تیتی تیتیییییییییییییییییییی

مرغ با جوجه هایش دو پا داشتند دو پا هم قرض کردند رفتند زیر پاگرد ایوان. مادر هرچه خُرده برنج جمع کرده بود برای مرغ و جوجه ها ریخت. بعد مرا صدا زد:
-         اون دیگ رو بیار بچه جون.
-         کدام دیگ؟
-         وای شیطون! کنار حوضچه دیگی که شسته شده هست. زود باش بیار ببیم.

تندا تند تا آمدم چوبدستی را بیندازم باز هم صدا زد:
-         آهان  بچه جان. هزار کار دارم. همین الانه که باید شام بخوری. آهان. اون دیگ رو بیار.

چوبدستی را زیر درخت انداختم. بالای درخت نگاه کردم. یک چشم به درخت یک چشم به چوبدستی رفتم کنار حوضچه دیگ را برداشتم. بردم به مادرم دادم. تا دوباره زیر درخت بیایم مادرم گفت:
-     بچه جان. بلایت به سرم. دست و صورتتُ بشور بیا بشین کمی درساتو یاد بگیر. شب داره میشه. آهان بچه جان درس بخون تا یه چیزی بشی.

رفتم دست و صورتم را شستم. کیفم را برداشتم. کتاب و دفتر را در آوردم. یک مشقِ جدول ضرب بود که باید حفظ می کردم. همینطور در دفتر داشتم می نوشتم با خودم می خواندم:
شش یکی شش تا
شش دو تا دوازده تا...........
شش هفتا......

مکث کردم. میان باغ به درخت گلابی جنگلی چشم دوختم. همینطور داشتم نگاه می کردم که مادرم گفت:
-         شش هفتا چه؟
-         ها؟
-         شش هفتا چندتا؟
-         نمی دونی؟
-         من میدونم. تو باید بدونی چند تا!
-         من هم می دونم.
-         خوب بگو چندتا؟
-         بعد واسه خودم می گم. تو که................
-         من چی؟
-         تو که فردا مدرسه نداری. من باید یاد بگیرم.

هیچ نگفت. دیگ را برداشت. برنج پاک شده را در دیگ ریخت. من به درخت گلابی جنگلی چشم دوخته بفکر رفتم که چوبدستی را کجا انداخته بودم. مادرم پرسید:
-         شش هفتا چندتا؟

همینطور در فکر بودم. به  گلابی جنگلی فکر می کردم. این که چوبدستی را کجا انداخته بودم. چه وقت بروم، زیر درخت چه وقت نروم. همانطور بفکر رفته به مادرم گفتم:
-         چهلو دووتا مار. چهلوووووووووووووووو دووووووووووووووو..................تا

مادرم متعجب شد. دفتر و مداد را انداختم. بلند شدم. زیر درخت رفتم. چوبدستی را یافتم. مادرم ساکت شده بود. همانطور نگاهم می کرد. چوبدستی زدم. بجای یک گلابی جنگلی شش تا افتاد. یکی را گاز ردم. پنج تا را برداشتم برای مادرم بردم. مادرم هیچ نگفت. همانطور با چشمهایش هم به من ناز می داد و هم داشت می گفت که:
-         چه آتشپاره ای داری میشی بچه!

یک گلابی جنگلی را به دندان گرفته با سر به من اشاره کرد:
-         برو درسَت را یاد بگیر!

با نگاهی کجکی!، به مادرم چشم دوخته، میان کتابهایم گم شدم.


همین!

گیل آوایی
 آدینه ۲۷ مهر ۱۳۹۷ - ۱۹ اکتبر ۲۰۱۸
هلند











[1] <خوج، ارباخوج( عکسها را از اینترنت برگرفته ام)









[2]تبجه=سینی چوبی>>>  

۱۳۹۷ مهر ۲۷, جمعه

گیلغزل: بوگفتم می مرا تا صبح بنالست


بوگفتم می مرا تا صبح بنالست
آویرابو، جه چوم ارسو بوارست!

بیگیفته دیل جه شب، تاریکا بوست ماه!
شبانا تسکا گیفت، دونیا بکالست!

هاچین واهیلا بوسته بَکَشِم آه
جغیرز شب می غورصا کی بدانست!؟

مره گفتیم مره بوستیم هاچین قاق
می دادا ایشتاوستن شب نتانست!

هاچین ساکیتا بوسته مردومان خاب
می بیداری کرا تا صوب بمانست!

بَزِم  خالی پی یالا کش می بپپا
بخاندنم دیلمانی دیل بنالست

آ دونیا مئن جوخفته زخم تیشینه
جوخوفته زخمانا هیکس ندانست

گیل آوایی نیشه هرماله شب خاب
چره غوربت آخه آنقد بیارست!

فارسی:
تا صبح نالیدم با خودم گفتم
گم شده، اشک از چشمم بارید

دل از شب گرفت، تاریک شد ماه
شبانه تنهایی گرفت، دنیا بهم ریخت

درست سرگشته شده آه کشیدم
بجز شب غصه هایم را چه کسی دانست!؟

با خودم می گفتم می شنیدم حیران شده
دادِ مرا شب نمی توانست بشنود!

تماماً ساکت شده، مردم در خواب
بیداریم تا صبح دوام آورد

پیالۀ خالی را بغل کرده، خودم را پاییدم
دیلمانی خواندم دل نالید

در این دنیا زخمِ نهفته مالِ خودت است
زخمهای نهفته را هیچکس ندانست

گیل آوایی بندرت شب خواب می رود
چرا غربت آخر این همه توانست دوام بیاورد!
.

۱۳۹۷ مهر ۲۵, چهارشنبه

آخری چوم پیله، آخری آه / گیلداستان با برگردان فارسی- گیل آوایی

آخری چوم پیله، آخری آه
گیلداستان
گیل آوایی
28جون 2000/ دوو واره بینویشته 13 اکتبر 2018



ایتا رُو بامو پیله خانه بوو با ایتا پیره مردای. خانه صارا سالاسال کیشخال نوخورده، خانه باغ هاچین واش،  پرچین هاچین دُورسفته یو پیره مردای جه پا دکفته یه ایمرو بیمیر فردا بیمیر. نه خانه دار نه بیجار کار.  ها پیله خانه مئن، پیره مرداکه دانه تسکو تنا بو. هی کس نه سابو. مرداکه زنای بمرده بوو. اونه زاکانام هرتا ایتا جا بوشوبید. گاگلف اونه پیله دختر بوو کی همیشک خو پئره ویرجا آمویی. مرداکه دانه ده هاچین فاکش فاکش خوو کارانا کودی. آ روزام تسکو تنا ایسابو. مرداکه پیله دختر بوشوبو خرید. چارشنبه بازار بو. پیره مرداکه دانه ایوانه جا بیجیر بامو، پاک کفتان دوبوو. هاتو بکفته نکفته هیره جیر فوروزبامو نامو، فچمسته ایتا آه بکشه. ایجور آه کی خیال ایتا چوم پیله مرا خو تومامه بوگذشته سالانه جیوانیو پیره فاندیره. ایجور فاندرستن کی خو سالانه سالا پاک دُوره کودان دیبی.
همیشک خوروسخوان ویریشتی تا آفتابخوسان. جه باغو بولاغ بیگیر تا منده یو گابو بیجار. مرداکه ده هوتو آموج بوبوسته بوو ناهارا بوخورده پسی، زواله خاب بوکودی بی آیوانه سرو هف تاپادشایا خاب دئن. ها روزام هاتو بوو. خیاله کی  زواله خاب بوکوده پسی، هاسایه کی بیجار مرزه سر شون دره. ایتا پیچه ایسِه.  دسه مرا خورشیده جولویا بیگیفته داره یو دور دوره شرا فاندره. تا چوم کار کونه سبز ه یو بج فوروز بامو، مورواریده مانستن بیجارانه سینه سر سوو زنه.
مردای خو پینه دَوَسته دسا نیگا کونه. افتابه سو مرا، خو گازه خالا واکونه یو گولاز کونان بیجار مرزه سر غمزه مرا شِه. کرا شوندره پوشته سر کی تازیگی باغ بیگیفته داره. هو پوشته سر کی اونا گومارا گوده بویو واش دوبو تا چکره. هو پوشته کی ایسر ایتا پیله لالیکی دار دوبو کی پاک آدما رخشان کشه یی. ایتا پیله لالیکی دار، کی گابه داهان جه  اونه پیله باقالا، لابیل فوکودی. پیله لالیکی دار کی چیچینِنه میتینگه جا بویو تمه شانه مئن جوخوسبازی. لیلکی دار بویو ایتا پوشته. ایتا پوشته کی واشو گوماره مرا دُورا بوسته. هو پوشته کی مرداکه دانه گروازه مرا اونه جان دکفت، پوشتا  صافاکوده باغ بیگیفت. دازه مرا دکفته بو لالیکی داره جان. اونا وارجینا کوده بویو،  هرتا خالا وارجین کودنه وخت، بولند بولند گفتی:
-         تو می پایا جیجا بوکودی لاکیتاب!

گومارا فتاشته یو باغا رمش بوکوده پسی ایتا بلته بنا اونه ره بازین لالیکی داره جیگا کوتام چاکوده یو بج بینی وخت کوتامه سر شب پایی کودی تا درزه بجانا کله خوک فوتورک نزه بی یا دوز نبرده بی.
هرماله کس باور نوکودی کی مرداکه دانه ایتا باغ بیگیفته بو. ایتا باغ کی ادمه کولا جه اونه سر کفتی وختی باغا فاندرستی. هو باغه مئن کی پاچه باقلایو بادمجانو خیارو کویی یو پامودور کاشتی فته فراوان. کره روف شیب زه یی یو کویی لُونه جیر جوخوفتی جه روخانه بامو پسی یو گوسکا فَوَرسته.
باد خیاله کی بجانه مرا بازه دوبو. بج هاچین هالاچین خوران باده دمه چک، والای خوردی. ادم قاقا بوستی اوشانا فاندیره کی پاک دریا مانستن موج زه یی بج.
بجه عطر همه جایا دوارسته بو پاک خاستی مرداکه سرا ببره. مردای بجانه عطره جا مستا بو داشتی
هاتو خوش خوشانه گولازه مرا خاندی:
گیله مردم گیله مرد، گیله مردم گیله مرد

مردای بیجاره مرزانه دوارسته پسی شِه باغ کوتامه سر نیشینه. شالیکی سوفره توشکه یانا وازا کونه. سرده پلایا نیهه دیمه یو اشپلا ایپیچه واچیشه. بازین شه باغه اوسر، روخانه کول، ایموشته پیله باغلا چینه. هرتا باغلایا ایجور کی اونا چشمک بزنه دوجین کونه.
کوتامه سر نیشینه یو هاتو کی دور دوره شرا فاندرستی قلنهارا جول جول خوره. ایجور کی پاک خیاله قاطی ساله جا بامو بی. مرداکا یاد ایه نشا وخت چوتو زناکان کوتا دامن دوکوده بیجاره مئن تته رج ایسابیدو ایتا ایتا خاندیدی بازین ایجانایی اویی کودید.
پوتاران صف بکشه بید. درازه ویرسه مانستن شوندی بید. واشانه مئن کره روف تازه خو سرا بیرون باورده بو. روخانه لب گوسکا وازو ولنگا دوبو. نوبه جیری واشانه مئن ایتا پیله گوسکا خاندان دوبو:
-         دوم درازی مورد .......مورد........
ایتا گوسکا آوه جا دایی:
-         کی خبر...... اوورد وورد..........
ایتا دیگه خاندی:
-         من باور ناکیرکیری.....من باور ناکیر کیری!

مردای کی شبان خوزاکانه ره نقل گفتی، اونه زاکان یاد بیگیفته بید کی دومدرازِی چوتو ایه گوسکایانا توکا گیره، دوروسته فه وه ره. روزان صارا می یان همیشک خاندیدی کی دومدرازی مورد مورد.....

مردای قلنهارا خوره یو شالیکی سوفرا دو واره اوچینه. توشکه زنه. نیهه دیمه. ویریزه. گروازا نیهه خو کول شه کی بیجارانا اب بده.
روخانه لب بستا واکونه. اب را دکفه بیجارانه می یان. مردای خوره خوره گه:
-         اودوشید ....اودوشید. زود مرا فارسیدگداباهار بیگیفته مرا هیچی نمانسته داره ده!

مردای گروازا خو کول، مرزانه سر، دوو واره سبزابُو واشانا دمجه یو شِه. هو  واشانا کی ویجین دو وراه وخت هامما بکنده بو تاوه دابو بیجار مرزه سر. واشان خوشکابو پسی دو واره سبزا بو بو. اوشانا دمجه یو هاتو واشانه دمختنه وخت خو دیله مئن گه:
-         اخه سیا واش بیبی! هاتو جوم نوخورده سبزا بد. ولانه ده بجان نفس بکشد. سوروف ایطرف واشانام ایطرف!

صوبه سره شورم، واشانا ایجور شه بزه بوو کی مرداکه پابرنده پا پاک هیستا بو خیاله کی مرداکه دانه روخانه لب خو پایانا بوشوسته داره. ایجور کی  مرداکه پا پوست سیفیدی جا لاب برق زنه.
لیشه صدا جه او دور مرداکا واخبردارا کونه کی لیشه یا فاکونه پوشت دوسته داره هالا حیوانا هیچی
فاندا داره، خوره خوره اونا نازا ده یو گه:
-         اموندرم اموندرم کولی بازی در ناور حایوان

مردای چفه عرق ایه خانه. پاک خیاله کی بوشو داره جانشورا. گروازا نیهه تیلیمباره پوشت. شه ودره مرا زالاش باورده لی-شا اب دیهه.

مرداکه دانه آه بکشه نکشه، هیره جیر فوروز آیه. مرداکه چوم برق زنه. مردای جیوانا بو داره. مردای خیاله پره مانستن سوبوک سوبوک هوا جور شوندره. اونه پیله دختره صدا بامو بو کی تازه بازاره جا واگردسه بو. مرداکه دختر خوو بیهه خرتو خاشاکا نیهه ایوانه سر. خو پئرا فاندیره هیره جیری دراز درازا بو اسمانا چوم بودخته داره.
ترسه جا ایتا ایجگره کونه کی تومامه همسادان فیویدی اونه سر. همه تانی مرداکا دورا کودی بید. اوشانا پاک خوشکا زه بو. همه تانی خیاله کی باباغولی باورده بید همدیگه یا فاندرستیدی یو خوشونه پیچ پیچ کودیدی:
-         مرداکه چوم چی برق زنه!؟

مرداکه دختر خو سرا زنه داده مرا خایه خو سرمویانا بکنه کی اونه چوم دکفه پیره مرداکه چوم.  پیره مرداکه نیگاه ایجور بوو که  اونه ایشاره بزنه:
- بی یه زای.... بی یه دختر....بی یه گریه نوکون....گریه نوکون ....من....من ....خیلی وخته کی بمرده دارم
ناجه مرا زندگی زندگی نی یه. ایمرو من بیجارانا گردسیمی. می بجانا فاندرستی می....من... پاک جیوانا بُو بوم. گریه نوکون گریه....
مرداکه دختر کی خو پئره سرا کشاگیفته بو، چارزانو هیره جیری نیشته بو. مرداکه خو چومانه مرا اونا ناز دان دوبو. پیره مرداکه دختر هیچی جه خو پئره حرفان نفامسته بو.
اونا ده جوتیکی واکفته بو. هیچی نتانستی بگه خو پئرا فاندرستی. همسادانام قاقا بو اونه دور جیما بوسته بید.
مردای ده گب نزه یی....مرداکه چوم وازا بو اسمانه دور دوره شران گردسی.
نه بیجار بوو نه بیجار مرز نه روخان بو نه نُوب. نه کره روف نه گوسکا. نه گاب بو نه مانده. نه باغ بوو نه لیلکی دار. نه کوتام نه. ایجور کی بیگی:
همیشک ایتا وخت ناها کی دینی همه بوشوده. هی کس نمانسته، حتتا خودتو هوو پرنده کی آمویی هر روز دانه ره.

هان!
برگردان فارسی داستان گیلکی:
آخرین پِلک زدن، آخرین آه
28جون 2000/ دوو واره بینویشته 13 اکتبر 2018

یک خانۀ بهم ریخته بود با یک پیرمرد. حیاط خانه سالهای سال جارو نشده، باغ خانه پر از علف هرز، پرچین خراب شده( از هم گسسته) و پیرمرد از پا افتاده، چنانکه امروز بمیر فردا بمیر. نه خانه دار بود نه شالیکار. میان همین خانۀ بزرگ، پیرمرد تنهای تنها بود. هیچکس نبود. همسرِ پیرمرد مرده بود. بچه هایش هر کدام یک جایی رفته بودند. گاهگاهی دختر بزرگش پیش پدرش می آمد. بیچاره پیرمرد کشان کشان کارهای خودش را می کرد. این روز هم تنهای تنها بود. دختر پیرمرد برای خرید رفته بود. چهارشنبه بازار بود. بیچاره پیرمرد از ایوان پاایین آمده، انگار داشت می افتاد. همینطور افتاده نیفتاده، در پاگرد ایوان نشسته ننشسته، خم شده آه کشید. یک جور آه که انگار در فاصله یک پلک زدن، تمام سالهای رفته از جوانی تا پیره را بنگرد. نگاه کردنی که سالهای سالش را درست مرور کند.

همیشه خروسخوان بر می خاست تا آفتابخواب. از باغ بگیر تا گوساله و گاو و شالیزار. بیچاره مرد همانطور عادت کرده بود که پس از خوردن نهار، در گرمای نیمروز روی ایوان می خوابید و هفت پادشاه را خواب می دید. این روز هم همینطور شده بود. انگار که پس از خوابِ نیمروز، الان است که روی مرزِ شالیزار دارد می رود. کمی می ایستد. با دست جلوی خورشید را گرفته، به دورها نگاه می کند. تا چشم کار می کند سبز است. برنج قد کشیده مانند مروارید روی  سینه شالیزار می درخشید.
بیچاره مرد، به دستهای پینه بسته اش نگاه می کند. با درخششِ آفتاب، قاه قاه خنده کرده و با غرور روی مرزِ شالیزار غمزه کنان می رود. دارد به قطعه زمین بلند که تازه باغ گرفته بود، می رود.
همان قطعه زمین بلند که رها شده در  آن علف تا زانو فد کشیده بود. همان زمین بلند که او آن را به باغ تبدیل کرده بود. همان بلند که یک سر آن درختِ[1] لیلکی بود که انگار برای آدم شکلک در می آورد. درخت لیلکی بزرگی که از باقلی بزرگش، دهان گاو آب می افتاد. درخت بزرگ لیلکی که میتینگِ گنجشکها بود و میان خارهایش پنهان شدن. درخت لیلیکی بود و یک قطعه زمین بلند. زمین بلندی که علفهای هرز و بیشه آن را احاطه کرده بود. همان زمین بلند که بیچاره مرد هنگام صاف کردن آن با بیل دراز، با داس به جان درخت لیلکی افتاده بود. آن را شکسته و خُرد کرده بود و با شکستن هر شاخه اش، با خود بلند بلند می گفت:
-         تو پای مرا زخمی زخمی می کردی لاکتاب.

بیشه ی گیاهان خودرو را صاف کرده بود. پس از  پرچین کردنِ دُورِ باغ، دروازه ای چوبی برای آن درست کرد. سپس در جای درخت لیلکی، یک آلاچیق درست کرد و هنگام دروُ، روی آلاچیق، شبها نگهبانی می داد تا خوک به برنجهای دسته شده یورش نیاورد یا دزد نزدد.
به ندرت کسی باورش می شد که بیچاره مرد یک باغ درست کرده بود. باغی که از زیبایی آن، کلاه از سر آدم می افتاد هنگامی که به باغ نگاه می کرد. در همان باغ، باقلی و بادمجان و کدو و گوجه فراوان می کاشت. مارِ باغی، پس از برگشتن از رودخانه و بلعیدن بچه قورباغه، سوت می زد و  میان برگهای بوتۀ کدو پنهان می شد.
باد انگار با برنجها بازی می کرد. برنج درست مانند اینکه در باد-رس باشد، تاب می خورد. آدم حیران می ماند از نگاه کردن به آن که مانند دریا موج می زد برنج.
عطر برنج همه جا را پر کرده بود. عطر برنج، بیچاره مرد را در خود گرفته بود. بیچاره مرد طوری که مست شده باشد با خودش می خواند:
گیله مردم گیله مرد. گیله مردم گیله مرد[2].

بیچاره مرد پس از گذشتن از مرزهای شالیزار، به باغ می رود و روی آلاچیق می نشیند. گره ههای سفره پارچه ای را باز میکند. پلوی سرد را کنار می گذارد. تخمِ شورِ ماهی سفید را می چشد. سپس به آن سر باغ، روی کنارۀ رودخانه می رود و یک مشت باقلی می چیند. هر باقلی را چنان می چیند که با نگاهش آن را دستچین کند.
روی آلاچیق نشسته و همینطور به دورهای خیره شده، خوارکِ پیش از نهار را دو لپی می خورد. یک جور که انگار  از سالهای قحطی آمده باشد. بیچاره مرد، یادش می آید که هنگام نشاء چطور زنها با دامن کوتاه در شالیزار پشت سر هم ردیف شده ایستاده بودند و می خواندند و با غرور فریاد می کردند.
مورچه صف کشیده بودند. مانند ریسمان دراز شده می رفتند. میان علفهای هرز، مارِ باغی، تازه سرش را بلند کرده بود. کنار رودخانه قورباغه جست می زد. از راهآبِ چوبی، یک قورباغه بزرگ داشت می خواند:
-         دم دراز مُرد....مُرد

یک قورباغه جواب می داد:
-         که خبر آورد آورد

یکی دیگر می خواند:
-         من که باور نمی کنم باور نمی کنم

بیچاره مرد هنگامی که شبها برای بچه هایش این داستان  را می گفت، بچه هایش یاد گرفته بودند که دُم دراز چطور می آید قورباغه ها را به منقار می گیرد و درسته می بلعد. روزها در حیاط خانه میخوداندند: دم دراز مُرد مُرد....
بیچاره مرد خوراک پیش از نهارش را می خورد سفره پارچه ای آن را دوباره جمع می کند. گره می زند. کنار می نهد. بلند می شود. بیل بلند را روی شانه اش می نهد. می رود که به شالیزار آب بدهد.
سدِ رودخانه به شالیزار را باز می کند. آب در میان شالیزار راه می افتد. بیچاره مرد با خودش می گوید":
-         بنوشید...بنوشید. زود سبز شوید به داد من برسید که در گدا بهار گیر افتاده ام هیچ چیز برایم باقی نمانده.

بیچاره مرد با بیلِ بلند روی دوشش، از روی مرزهای شالیزار، علفهای دوباره سبز شده را زیر پا   گذاشته، می رود. همان علفهای هرزی که هنگام  " ویجینِ[3]" دوباره، کنده بود و روی مرز شالیزار انداخته بود. علفهای هرز پس از خشک شدن دوباره سبز شده بودند. آنها را زیر پا له می کند و در همین حال در دلش می گوید:
-      آخر، سیاه علف بشود! همینطور  هنوز از دستشان خلاص نشده ام، سبز می شوند. نمی گذارند برنج نفس بکشد. شِبه برنج( نوعی گیاه شبیه برنج است) یک طرف علفها یک طرف.

علفهای هرز را که شبنم  زده بود، پاهای بیچاره مرد را خیس کرده طوری کرده بود که انگار کنار رودخانه پاهایش را شسته بود. یک جور که پوست پای بیچاره مرد برق می زد.

صدای گوساله از دور بیچاره مرد را بخود آورد که گوساله را پشتِ طویلۀ انباری بسته و هنوز چیزی به حیوان نداده است. با خودش طوری که به گوساله اش ناز دهد می گوید:
-         دارم می آیم دارم می آیم کولی بازی در نیار ( شلوغش نکن)

بیچاره مرد خیس عرق به خانه می آید. انگار که برای شنا به رودخانه رفته بود. بیل بلند را پشت طویله می نهد. می رود با سطل به گوساله آب می دهد.
بیچاره مرد آه کشیده نکشیده، زیر پاگرد ایوان می نشیند.چشم بیچاره مرد برق می زند. بیچاره مرد، جوان شده است. انگار که مانند پَر سبک سبک در هوا می رود. صدای دختر بزرگش آمد که تازه از بازار چهارشنبه برگشته بود. دخترش خریدهایش را روی ایوان می نهد. به پدرش نگاه می کند پدرش را می بیند که در پاگردِ ایوان دراز دراز افتاده به آسمان چشم دوخته است.
از ترس جیغ می زند. همسایه ها سرش می ریزند. همه دور مرد جمع می شوند. حیرت زده وا می مانند. همه چشمهاشان باز مانده از حیرت، به یکدیگر نگاه می کردند و آهسته می گفتند:
-         چشمهای مرد چه برق می زند.

دخترِ بیچاره مرد به سرش می زند می خواهد موهایش را بکند که نگاه ش به نگاه بیچاره مرد می افتد. نگاه پیرمرد طوری می نمود که به او بگوید:
-     بیا بچه...بیا دختر... بیا گریه نکن...گریه نکن...من....من... خیلی وقت است که مرده ام. زندگیِ با حسرت زندگی نیست..من امروز میان شالیزار می گشتم. به برنجهایم نگاه می کردم... به..... من گویی که جوان شده بودم. گریه نکن. گریه....

دخترِ بیچاره مرد که سر او را در بغل گرفته بود، چهارزانو در پاگرد ایوان نشسته بود. بیچاره مرد با چشمهایش  دختر را ناز می داد. دختر بیچاره مرد از حرفهای پدرش هیچ نمی فهمید.
به لکنت افتاده بود. از حرفهای پدرش هیچ نمی توانست بفهمد. همسایه ها  هم حیرت زده دور او جمع شده بودند.
بیچاره مرد دیگر چیزی نمی گفت... بیچاره مرد چشمش باز مانده در دروهای آسمان می گشت.
نه شالیزار بود نه مرز بود نه رودخانه نه راهآبِ چوبی. نه مار باغی نه قورباغه نه گاو بود نه گوساله. نه درخت لیلکی. نه آلاچیق بود و که بگویی:
همیشه یک وقتی هست که می بینی همه رفته اند. هیچ کس نمانده است. حتی خودت و پرنده ای که برای دانه می آمد هر روز.

همین!






[1] Gleditsia درختی از گروه فاباسه-یی، و زیرگروه درختان موسوم به فائِسالپینیویدِئآ که بومیِ شمال امریکا و آسیاست. نام این درخت از کاشف آن" جان گوتلیب گلدیچ "  که در سال 1786 درگذشت و مدیر گلردن بوتانیکال گاردن برلین،  بود، برگرفته شده است. این درخت در گیلان لِلکی دار یا لالیکی دار نامیده می شود.












[2] ترانه ای از زنده یاد زیباکناری، خواننده قدیمی گیلان
[3] ویجین= کارِ پس از نشاء برنج، علفهای هرز از میان بوتۀ برنجها کندن و....

۱۳۹۷ مهر ۲۰, جمعه

تاسیانی - گیل آوایی

تی چومانو می خیاله رقص
جه تو نازه یو جه من راز
پیاله دانه یو بی توو ایسانه ناجه یان
شبه مانستنو ایتا پرنده
کی دارانه مئن
راه آویرا کود!

فارسی
چشمان تو  و رقصِ خیال من
پیاله می داند و حسرتهای بی تو بودن
چونان شب و پرنده ای
که میان درختان راه گم کرده است!
.

گیلچاردانه: تی یاده واستی یه دریا باهانه - گیل آوایی

0
تی یاده واستی یه دریا باهانه
تی دوری نِه می چومه سر نشانه
هاتو راشونو هیلو خاندنو داد
گوسن دوخانه چوم ارسو فیشانه

فارسی
بخاطرِ توست، دریا بهانه است
دروی ات روی چشم نشانه می گذارد
همینطور راه رفتن و خواندنِ هیلو وُ داد
با گوسن دوخان چشم اشک افشان است

هیلو: آواز کوهستانی گیلان است که زنده پورضا آن را اجرا کرده است.
گوسن دوخان= گوسفند صدا زدن، گوشه ای از موسیقی گیلکی ست که هیلو هم در همین گوشه است

1
جه تو گم من ناویره گب نارم من
ایتا واهیله دیله تسک دارم من
مره گم، ایشتاوم، یادا زنم بال
نانی غوربت تی ره ارسو وارم من

فارسی
از تو می گویم وگرنه من گپ ندارم
من یک دلِ سرگشته و تنها دارم
با خودم می گویم، می شنوم، یاد را همراهی می کنم
نمی دانی غربت من برایت اشک می بارم


2
شبانه بی کسی، بردن تی نامه
نیویشتن های تره، با ارسو نامه
تره واهیلا بوستن، بون هاچین داد
بیدین دوری میان، آخه چی دابه!؟

فارسی
شبهای بی کسی بردن ِ نام توست
با اشک برایت نامه نوشتن است
برای تو سرگشته شدن و فریاد بودن
ببین در دور بودن، چه رسم می شود

3
بوگو یارا کی تی یــــاری تی پیشکش
تی یاری با تی غمخواری تی پیشکش
نوا هرشب آمون با نــــــاز می خواب
کی آخوابو او بیــــــداری تی پیشکش

برگردان فارسی
به یار بگو که یاری ات پیشکش ات
یاری تو و غمخواری تو پیشکش ات
با ناز هر شب نیا به خواب من
که این خواب و آن بیداری پشکش ات
تکراری!